پێنج مانگی دیکە ئەمریکا بڕیارێکی یەکلاکەرەوە لەهەرێمی کوردستان دەدات

 

لەگەڵ نزیکبوونەوەی مانگی ئەیلولی 2026، چاوەکان لەسەر ئەوەن ئاخۆ هێزەکانی ئەمریکا هەرێمی کوردستان وەك بنکەیەکی سەرەکی خۆیان لە عێراق بەکاردەهێنن لە جیاتی بەغدا و ئەنبار؟ ئایا دۆسیەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە دەرگای هەرێمی کوردستانەوە دەگەڕێتەوە.

ئەیلولی ئەمساڵ ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق کۆتایی دێت، بۆیە بڕیاری مانەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە هەرێمی کوردستان ڕەنگە لە چوارچێوەی شێوازێکی ئیستیسناییدا بێت، ئەوەی ڕوویدا لە کشانەوەی هەندێک هێز، لەوانە هێزە ئیتاڵییەکان، کاتی بوو لەسەر بنەمای پەرەسەندنی ئەمنیی پەیوەست بە جەنگی ئەمریکی-ئیسرائیلی دژی ئێران، چاوەڕوان دەکرێت دوای کۆتاییهاتنی ئەم قۆناغە ئەو هێزانە بگەڕێنەوە بۆ هەرێمی کوردستان.

ئەرکەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە ناو هەرێمدا شەڕکردن نییە، بەڵکو لە چوارچێوەی ڕۆڵی ڕاوێژکاری و مەشقپێکردندایە، لەگەڵ بەشداریکردن لە ڕێکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە، هاوکارییەکی سەربازی لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و وەزارەتی پێشمەرگەدا هەیە کە ڕێکخستنی لیواکانی هێزەکان و پڕچەککردنیان لە چوارچێوەیەکی تەکنیکی و کارگێڕیدا دەگرێتەوە.

بەڵام ئەم هاوکارییە پەیوەندی بە وەزارەتی بەرگری عێراقەوە نییە، بەڵکو لە چوارچێوەی لێکتێگەیشتنی تایبەت بە دووبارە ڕێکخستنەوە و بونیادنانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە دێت. هاوپەیمانی نێودەوڵەتی تا ئێستا هیچ ئاماژەیەکی بۆ جێهێشتنی هەرێمی کوردستان یان کشانەوەی هێزەکانی ڕانەگەیاندووە، بەڵکو بە پێچەوانەوە ئاماژە هەن بۆ بەردەوامیی بوونیان لە هەرێم، لە نێویاندا چیگیرکردنی سیستەمی بەرگری ئاسمانی لە ناو هەرێمدا.

ئەو ڕێککەوتنەی لە نێوان حکومەتی عێراق و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیدا واژۆ کراوە، دەقەکەی باس لە کۆتاییهاتنی ئەرکە سەربازییەکە بە شێوەیەکی پلەبەندی دەکات، لە ڕێگەی قۆناغگەلێکەوە کە بە کشانەوە لە بنکە و شوێنەکانی ناو خاکە فیدراڵییەکان دەست پێ دەکات، تا دەگاتە کەمکردنەوەی بوونی هێزەکانی هاوپەیمانی و گۆرینیان بۆ ئەرکی ڕاوێژکاری سنووردار پێش کۆتاییهاتنی تەواوەتی. بەپێی ئەو پێشهاتە نوێیە، کشانەوە لە زۆربەی ناوچەکانی عێراق تەواو بووە.

هەمیشە هەولێر مەودایەکی فراوانی لە سەربەخۆیی پاراستووە لە بەڕێوەبردنی هاوکارییە ئەمنی و بەرگرییەکانی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژئاوا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بۆیە ڕێڕەوی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان پرسیاری زیاتر دەورووژێنێت سەبارەت بە مەودای پابەندبوونی هەرێم بە بڕیارەکانی بەغدا.

سیناریۆکانی دوای مانگی ئەیلول چین؟

دۆسیەی مانەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە هەرێمی کوردستان بەستراوەتەوە بە کۆمەڵێک سیناریۆوە، کە سروشتی لێکتێگەیشتنەکانی نێوان بەغدا و هەولێر، هەروەها ئاستی گرژییە ناوچەییەکانی دەوروبەری عێراق کبڕیاری لێدەدەن.

سیناریۆی یەکەم: کشانەوە لە تەواوی خاکی عێراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە، کە ئەو بژاردەیەیە حکومەتی فیدراڵ لەژێر ناوی گێڕانەوەی سەروەری جوڵێنەریەتی، بەڵام بەدیهێنانی سیناریۆکە ڕووبەڕووی ئاڵنگاریی ئەمنی دەبێتەوە کە پەیوەستە بە تواناکانی هەرێم و پێویستیی بە پشتگیری نێودەوڵەتی.

سیناریۆی دووەم: دووبارە جێگیرکردنەوەی هێزەکانی هاوپەیمانانە، هەروەها هێشتنەوەی بوونێکی سنووردار لە ناو هەرێمی کوردستاندا بە شێوازێکی ڕاوێژکاری یان مەشقپێکردن، کە ئەمە نزیکترین بژاردەیە بۆ جێبەجێکردن.

سیناریۆی سێیەم: مانەوەی هاوپەیمانان تەنها لە هەرێمدا بە بێ ناوچەکانی تری عێراق، ئەم بژاردەیە هەستیارییەکی زۆری هەڵگرتووە، چونکە ڕەنگە کێشەی یاسایی دروست بکات و بەغدا بخاتە بەردەم واقیعێکی ئەمنیی دووفاقییەوە.

پسپۆڕان پێیان وایە کە هەرێمی کوردستان ئاڵۆزترین ئەڵقەیە لە دۆسیەی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیماناندا، بەهۆی تایبەتمەندییە ئەمنی و سیاسییەکەی، هەروەها مەیلی هێزە سیاسییە کوردییەکان بۆ پشت بەستن بە پشتگیری نێودەوڵەتی لە بوارەکانی مەشق و پڕچەککردن، جگە لە پێگە جوگرافییەکەی کە لە ناوچەکانی گرژییەوە نزیکە، ئەمەش وای لێ دەکات زیاتر کاریگەر بێت بە هەر گۆڕانکارییەک.

ناکرێت ئەو مشتومڕەی لەسەر مانەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە هەرێمی کوردستان هەیە، لە پەرەسەندنە ئەمنییەکانی ئەم دواییە داببڕدرێت، چونکە ئەو هێرشانەی کە دامەزراوەکانی ناو هەولێریان کردە ئامانج بە بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، جارێکی تر پرسیاری جددییان لەسەر توانای هەرێم بۆ پاراستنی خۆی لە حاڵەتی کشانەوەی ئەم هێزانەدا ورووژاند، چونکە ئەم هێرشانە هەر زوو زەنگی مەترسییان لێدا و دەریانخست کە ڕەنگە هەرێم لە بەرامبەر هەر پەرەسەندنێکی سەربازی یان گۆڕانکارییەکی ناوچەیی لەناکاو، بێ بەرگریی بمێنێتەوە، بەتایبەت لە سایەی سنوورداریی سیستەمەکانی بەرگری ئاسمانیی عێراق و نەبوونی توانای پێویست لای بەغدا بۆ ئەوەی لەحاڵەتی پاراستنی ئاسمانی وڵاتدا، هەرێمی کوردستانیش پارێزراو بێت.

فشارەکانی ئێران

دۆسیەی مانەوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق و کشانەوەیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بە سروشتی ئەو گۆڕانکارییانەی کە ناوچەکە لە ماوەی داهاتوودا بەخۆیەوەیان دەبینێت.

فشارە هەرێمییەکان، بەتایبەتی فشارەکانی ئێران، ڕۆڵێکی دیاریان هەبووە لە پاڵنان بەرەو داڕشتنی ڕێڕەوی کشانەوە، زیاتر لەوەی کە لە بڕوایەکی ناوخۆیی تەواوەوە سەرچاوەی گرتبێت، بەڵام ئەگەرێک هەیە کە هەندێک لەو هێزانەی داوای کشانەوەی هاوپەیمانانیان دەکرد، ناچار بن پێداچوونەوە بە هەڵوێستیاندا بکەن، ڕەنگە داوای دواخستنی بکەن یان تەنانەت گەڕانەوەی هەندێک لە هێزەکانی هاوپەیمانان، لە سایەی پەرەسەندنەکانی جەنگی ناوچەییدا ئەگەرێکی کراوەیە.

وەك ئەوەی دیاریکراوە لە ئەیلوولی ئەمساڵدا هاوپەیمانان لە عێراق دەکشێنەوە، بەڵام ئەو چەند مانگەی ماون بە ڕووی سوپرایزەکاندا بە کراوەیی دەمێنێتەوە، بەتایبەت لەگەڵ پەرەسەندنی گرژی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەگەری ئەوەی ئەنجامەکانی ململانێکان ڕەنگدانەوەی قوڵ لەسەر عێراق جێبهێڵێت.