ناوی کەمال خەرازی لە مێژووی دەرچوونی بڕیاری 688دا وەک یەکێک لە کاراکتەرە سەرەکییەکان دەهێنرێت، بەتایبەت لە ڕەهەندە دیپلۆماسییەکەیدا. ئەو کاتە خەرازی نوێنەری هەمیشەیی ئێران بوو لە نەتەوە یەکگرتووەکان (1989-1997).
بۆچی ڕۆڵی ئەو وەک “ئەندازیار”ی بڕیارەکە دەبینرێت:
1. گواستنەوەی کێشەکە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان
لە کاتی کۆڕەوە ملیۆنییەکەی ساڵی 1991دا، ئێران میوانداری پشکی شێری ئاوارە کوردەکانی کرد (نزیکەی ملیۆنێک و نیو ئاوارە). کەمال خەرازی وەک نوێنەری ئێران، فشارێکی زۆری خستە سەر ئەنجومەنی ئاسایش و سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کە دەبێت دەستبەجێ کارێک بکەن بۆ ڕاگرتنی ئەم کارەساتە مرۆییە.
2. گۆڕینی چەمکی کێشەی ناوخۆیی
ڕژێمی بەعس و هەندێک وڵاتی تریش دەیانویست بڵێن کە ئەوەی لە کوردستان ڕوودەدات “کێشەیەکی ناوخۆییە” و نەتەوە یەکگرتووەکان بۆی نییە دەستوەردان بکات (بەپێی ماددەی 2 بڕگەی 7ی میساقی نەتەوەیەکگرتووەکان). بەڵام کەمال خەرازی لە ڕێگەی نامە و کۆبوونەوەکانیەوە توانی ئەنجومەنی ئاسایش قایل بکات کە: “لێشاوی ئاوارەکان بۆ سەر سنوورەکان، هەڕەشەیە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.” ئەم دەستەواژەیە کلیلی دەرچوونی بڕیارەکە بوو، چونکە ڕێگەی دا نەتەوە یەکگرتووەکان دەستوەردان بکات.
3. هەماهەنگی لەگەڵ فەڕەنسا و وڵاتانی تر
هەرچەندە بڕیارەکە بە ڕەسمی لەلایەن فەڕەنسا و بەلجیکاوە پێشکەش کرا، بەڵام خەرازی لە پشت پەردەوە کاری زۆری لەسەر داڕشتنی دەقەکە کردبوو. ئەو دەیویست بڕیارێک دەربچێت کە نەک تەنها هاوکاری مرۆیی بێت، بەڵکو حکومەتی عێراق پابەند بکات بە ڕاگرتنی سەرکوتکارییەکان.
4. فشار بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان
خەرازی جەختی لەوە دەکردەوە کە ئێران ناتوانێت بە تەنها بەرگەی ئەو هەموو ئاوارەیە بگرێت و دەبێت “ناوچەیەک لە ناو خاکی عێراق” دروست بکرێت بۆ پاراستنیان. ئەم بیرۆکەیە دواتر بوو بە بنەمای دروستکردنی “ناوچەی ئارام یان دژە فڕین”.
بێگومان کەمال خەرازی ڕۆڵێکی گەورەی هەبوو وەک نوێنەری وڵاتێکی دراوسێ کە زیانمەندی یەکەم بوو لە ئاوارەبوونی کورد، بەڵام لە تەنیشت ئەویشدا چەندین کەسایەتی و لایەنی تر هەبوون:
دانیێل میتێران: هاوسەری سەرۆکی فەڕەنسا کە فشاری زۆری بۆ دەرچوونی بڕیارەکە کرد.
جۆن مەیجەر: سەرۆک وەزیرانی ئەو کاتەی بەریتانیا کە پێشنیاری “ناوچەی ئارام”ی کرد.
سەرکردایەتی کورد: کە لە ڕێگەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانەوە هاواری میللەتەکەیان گەیاندە جیهان.
کەمال خەرازی بە “ئەندازیاری بڕیاری 688” دادەنرێت چونکە توانی لە ڕووی یاسایی و دیپلۆماسییەوە لەناو نەتەوە یەکگرتووەکاندا ڕێگەیەک بدۆزێتەوە کە پرسی کورد لە “کێشەیەکی ناوخۆیی” عێراقەوە بگۆڕێت بۆ “کێشەیەکی نێودەوڵەتی”.
کەمال خەرازی، کە سەرۆکی ئەنجوومەنی ستراتیژیی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئێران بوو، لە ڕۆژی 1ی نیسان ماڵەکەی لە لایەن ئیسرائیلەوە لە تاران بۆردومان کرا و بەو هۆیەوە هاوسەرەکەی کوژرا و خۆیشی بەسەختی بریندار بوو، لە میدیای فەرمی ئێرانی گیان لەدەستدانی ڕاگەیەنرا.
