“شێرکۆ سەلام” لەو چایخانە شەعبییەی کە هەموو ئێوارەیەک لە گەڕەکی بەختیاریی سلێمانی لێی دادەنیشێت، بە دەم تێکردنی شەکر لە چایەکەی، گوێی لە هەواڵی “هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و ئەنجامدانی هەڵبژاردنی نوێ” دەبێت؛ هەواڵێک کە وەک دەرچەیەک بۆ کۆتاییهێنان بە 17 مانگ لە چەقبەستوویی پێکهێنانی حکومەت دەخرێتە ڕوو. ئەم پیاوە شەست ساڵانەیە کە شۆفێری تاکسییە، بە بێزارییەوە دەڵێت: “کێ دەچێت بۆ هەڵبژاردنی ئێوە؟ هەر جارە و چیرۆکێکی نوێیە.
ئەم قسانەی شێرکۆ، دەربڕی بێومێدیی توێژێکی فراوانی هاووڵاتییانی هەرێمە لە قەیرانێکی سیاسیی بێوێنە کە لە دوای نەوەدەکانەوە هاوشێوەی نەبووە؛ قەیرانێک کە پێکهێنانی کابینەی دەیەمی حکومەتی پەکخستووە و پەرلەمانیشی زیاتر لە سێ ساڵە لە کار خستووە، ئەوەش بەهۆی ململانێی توندی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.
بێدەنگیی بازاڕ و بێدەسەڵاتیی نوێنەران
“حاجی کاوە”ی هاوڕێی شێرکۆ کە خاوەنی دوکانی جلوبەرگە، بە توڕەییەوە باس لە سستیی بازاڕ دەکات و دەڵێت: “ئیفلیجی هەموو شوێنێکی گرتووەتەوە، وەک ئەوەی قەدەغەی هاتووچۆ بێت، لە کاتێکدا لە جەژنی قوربان نزیک دەبینەوە.” ئەو پێی وایە هەزار هەڵبژاردنی دیکەش ئەنجام بدرێت، تا ئەو کاتەی دوو حزبە دەسەڵاتدارەکە دەست بەسەر لایەنی ئەمنی و داراییدا بگرن، هیچ گۆڕانکارییەک ڕو نادات و تەنیا شەڕی پۆست و ئیمتیازات دووبارە دەبێتەوە.
ئەم بێومێدییە تەنیا هاووڵاتییانی ئاسایی نەگرتووەتەوە، بەڵکو وەبەرهێنەران، بازرگانان، فەرمانبەران و خانەنشینانیش (کە ژمارەیان نزیکەی 1.25 ملیۆن کەسە) بەهۆی دواکەوتنی مووچە و گرانیی بژێوییەوە لە دۆخێکی ناهەمواردان. گەنجانیش بەهۆی نەبوونی دەرفەتی کار و بێکارییەوە، بێومێدترین توێژی کۆمەڵگەن.
هاوکێشەی پەرلەمان و پێکهێنانی حکومەت
لە کۆی 100 کورسیی پەرلەمان، پارتی 39 کورسی و یەکێتی 23 کورسییان هەیە، ئەوەی دیکە لای هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانە کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە هاوپەیمانی لەگەڵ هیچ کام لە دوو حزبە گەورەکە بکەن، جگە لەنەوەی نوێ (لەواژۆکردنی ڕێککەوتن لەگەڵ یەکێتی نزیکە). ئەمەش وای کردووە هیچ لایەک نەتوانێت ڕێژەی 50 + 1 بۆ پێکهێنانی حکومەت مسۆگەر بکات.
دوایین گەڕی دانوستانەکان لە 11ی شوباتی 2026 لە نێوان مەسعود بارزانی و بافڵ تاڵەبانی بەبێ هیچ ئەنجامێک کۆتایی هات. تەنانەت پەرەسەندنە ئەمنی و سەربازییەکانی ناوچەکە و هێرشەکانی سەر ژێرخانی ئابووریی هەرێمیش، نەبوونە پاڵنەر بۆ ئەوەی ئەم دوو حزبە بگەنە ڕێککەوتن.
پەرلەمانێکی پەککەوتو و مووچەی پەرلەمانتاران
پەرلەمانی کوردستان لە دوای هەڵبژاردنی تشرینی یەکەمی 2024، تەنیا یەک دانیشتنی تەشریفاتی لە 2ی کانوونی یەکەمی 2024 ئەنجامداوە بۆ سوێندخواردنی یاسایی، لەو کاتەوە دەرگاکانی داخراون. سەرەڕای ئەم پەککەوتنەش، پەرلەمانتاران مانگانە مووچە و ئیمتیازاتەکانیان وەردەگرن، کە شارەزایانی یاسایی بە هەدەردانی سامانی گشتی و سەرپێچیی پەیڕەوی ناوخۆی دەزانن.
دۆخی ئابووری لە لێواری داڕماندا
نەبوونی پلان بۆ ڕوبەڕوبونەوەی بێکاری، نەبوونی بودجە و چاودێری، وای کردووە گەندەڵی و خزمخزمێنە ببێتە دیاردەیەکی ئاسایی. عەلی حەمە ساڵح، سەرۆکی ڕەوتی “هەڵوێست”یش، دەڵێت حکومەت تەنانەت لە دابینکردنی ئەو 120 ملیار دینارەی داهاتی ناوخۆ شکستی هێناوە، کە دەبێت مانگانە بیداتە بەغدا بۆ ئەوەی مووچەی فەرمانبەران بنێردرێت. ئاماژەی بەوەش کرد کە داهاتە ناوخۆییەکان لە 400 ملیارەوە بۆ 100 ملیار دینار کەمی کردووە، ئەوەش بەهۆی “زیادبوونی قاچاخچێتی لە مەرزەکانەوە کە پارەکەی ناچێتە خەزێنەی دەوڵەتەوە.”
سیناریۆی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان
پارتی دیموکراتی کوردستان بیرۆکەی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان بە مەرسوومێکی سەرۆکایەتیی هەرێم دەخاتە ڕوو بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە. بەڵام یەکێتی و زۆربەی هێزەکان ئەمە بە چارەسەر نازانن. لوقمان وەردی، ئەندامی سەرکردایەتیی یەکێتی، دەڵێت: “ئەگەر دە جار هەڵبژاردن بکرێتەوە، بێ ڕێککەوتنی یەکێتی و پارتی حکومەت پێکنایەت.” مستەفا عەبدوڵڵا، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکگرتووی ئیسلامی، پێی وایە ئەم پێشنیازە تەنیا وەک “کارتی فشار” بەکاردێت و جێبەجێکردنی لە ڕووی یاسایی و تەکنیکییەوە زۆر ئەستەمە.
ئەنجام: هەرێمێک لە بەردەم دووڕیاندا
عەبدولستار مەجید، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی کۆمەڵی دادگەری، دۆخەکە بە “کارەساتبار” وەسف دەکات. لە کاتێکدا پارتی دەیەوێت کۆنترۆڵی پۆستە سیادییەکان بکات و یەکێتیش بە هاوپەیمانی لەگەڵ “نەوەی نوێ” داوای پشکی زیاتر دەکات، هەرێمی کوردستان لە ناو بازنەیەکی داخراودایە.
حەکیم عەبدولکەریم، توێژەری ئەکادیمی، دەڵێت تەنیا دوو ڕێگە هەیە بۆ ڕزگاربوون: یەکەمیان ڕێککەوتنێکی سیاسیی گشتگیر بۆ چاکسازیی ڕاستەقینە، دووەمیان کاراکردنەوەی کەرتە ئابوورییەکان و جۆراوجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات. بەڵام وەک پێدەچێت، لایەنە سیاسییەکان هێشتا ئامادە نین دەستبەرداری ئیمتیازاتە حزبییەکانیان ببن، ئەمەش وای کردووە قەوارەی هەرێم لە بەردەم مەترسیی لاوازبوونی زیاتردا بێت لە ناوخۆ و لە بەغداش.
