ئەمڕۆ، ساڵڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردییە. 128 ساڵ لەمەوبەر میقداد بەدرخان لە قاهیرەوە، کوردی خستە سەر نەخشەی ڕۆژنامەگەریی جیهان و یەکەم ژمارەی ڕۆژنامەی “کوردستان”ی دەرکرد. ڕۆژنامەکە 31 ژمارەی لێ دەرچووە، بەڵام ژمارە 19ی ڕۆژنامەی کوردستان تا ئەم ساتەش نادیارە و بووەتە یەکێک لە دۆسیە تەمومژاوییەکان.
دۆسیەی ژمارە 19ی ڕۆژنامەی کوردستان یەکێکە لە نهێنییە مێژووییەکانی ڕۆژنامەگەریی کوردی کە تا ئێستاش لای توێژەران و ئەرشیفناسان جێگەی باسە، بەڵام هۆکاری سەرەکیی نەدۆزرانەوەی ئەم ژمارەیە چییە؟
ڕۆژنامەی کوردستان بەهۆی فشاری توندی دەوڵەتی عوسمانییەوە، جێگیر نەبوو. میقداد مەتحەت بەدرخان و دواتر عەبدولڕەحمان بەدرخان ناچار بوون شوێنی چاپکردنەکە لە قاهیرەوە بگوازنەوە بۆ ژنێف، لەندەن، فۆلکستۆن و دواتر جارێکی تر بۆ قاهیرە. ئەم گواستنەوە بەردەوامانە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر و گواستنەوەی چاپخانە و کاغەزەکان، بووەتە هۆی فەوتان و ونبوونی هەندێک لە ژمارەکان، لەوانەش ژمارە 19.
دەوڵەتی عوسمانی بە فەرمانی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم، ناردن و خوێندنەوەی ڕۆژنامەی کوردستانی لە ناو خاکی عوسمانی و کوردستان بە هەموو شێوەیەک قەدەغە کردبوو. ئەو کەسانەی ڕۆژنامەکەیان لا دەدۆزرایەوە، ڕووبەڕووی سزای قورس و زیندانی دەبوونەوە. ئەمە وای کردبوو خەڵک بە نهێنی ڕۆژنامەکە بخوێننەوە و زۆرجار دوای خوێندنەوەی دەبوو لەناوی بەرن یان بیشارنەوە بۆ ئەوەی نەکەوێتە دەستی سیخوڕەکان. ئەمەش هۆکارێکی تری فەوتانی ئەرشیفەکەیە.
کەمیی ژمارەی چاپکراو
لەو سەردەمەدا ڕۆژنامەکە بە تیراژێکی زۆر کەم چاپ دەکرا (زۆرجار تەنیا چەند سەد دانەیەک). بەهۆی تێچووی زۆری چاپ و قورسیی گەیاندنی، ژمارەکان زۆر کەم بوون و بە ئاسانی نەدەپارێزران، بەتایبەت لە ژینگەی نالەباری ئەو کاتەی کوردستاندا.
ونبوونی ئەرشیفی بنەماڵەی بەدرخانییەکان
بەشێکی زۆری ئەرشیفی ئەم ڕۆژنامەیە لە کتێبخانە و ماڵە تایبەتەکانی بنەماڵەی بەدرخانییەکاندا بووە. بەهۆی ڕاوەدوونانی ئەم بنەماڵەیە و کۆچی بەردەوامیان بۆ ئەوروپا و وڵاتانی عەرەبی، بەشێکی زۆر لە بەڵگەنامەکانیان لەناوچوون یان لە ئەرشیفە گشتییەکاندا ون بوون.
تا ئێستا چەندین توێژەری وەک دکتۆر کەمال فوئاد و مێژوونووسانی تر هەوڵێکی زۆریان داوە بۆ کۆکردنەوەی هەموو ژمارەکان. لە کۆی 31 ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستان، چەند ژمارەیەکی کەم (وەک 17، 18، 19) بۆ ماوەیەکی زۆر وەک ونبوو هەژمار دەکران. بەڵام دواتر ژمارەکانی 17 و 18 لە ئەرشیفە نێودەوڵەتییەکاندا دۆزرانەوە.
بەڵام ژمارە 19 تا ئێستاش لە هیچ کتێبخانەیەکی نیشتمانیی جیهان (وەک کتێبخانەی بەریتانی یان کتێبخانەی نیشتمانیی فەڕەنسا) بە فەرمی تۆمار نەکراوە.
ئەگەری بەهێز ئەوەیە کە زۆرێک لە مێژوونووسان پێیان وایە ڕەنگە ژمارە 19 لە ئەرشیفە نهێنییەکانی دەوڵەتی عوسمانی لە ئیستانبووڵ مابێت، کە تا ئێستا بەشێکی زۆری ئەو ئەرشیفانە بە ڕووی توێژەرانی کورددا نەکراونەتەوە یان بە تەواوی پۆلێن نەکراون.
