ئەو مەرجانە چین کە ترەمپ بۆ عەلی زەیدی داناوە؟

 

ئەمریکییەکان و ئێرانییەکان پێش ڕاگەیاندنی فەرمیی ڕاسپاردنی عەلی زەیدی بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق، لێکۆڵینەوەیان لە کەسایەتیی ناوبراو کردووە. هاوکات، ئیسماعیل قائانی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی ئێران، داوای لەو بەرپرسە عێراقییانە کردووە کە چاوی پێیان کەوتووە، دووربکەونەوە لە دوورخستنەوەی سەرکردەی گروپە چەکدارەکان لە حکومەت یان هەوڵدان بۆ داماڵینی چەکەکانیان.

بەپێی زانیارییەکانی ڕۆژنامەی “وۆڵ ستریت جۆرناڵ”ی ئەمریکی، عەلی زەیدی بووەتە بژاردەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بەڵام بە مەرجی دوورخستنەوەی گروپە چەکدارەکان؛ ئەمەش ڕەنگدانەوەی ناکۆکییە قووڵەکانی نێوان تاران و واشنتۆنە.

پشتیوانیی مەرجدار و پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان

ڕۆژنامەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە زەیدی پشتیوانیی ترەمپی هەیە و بانگهێشتی واشنتۆن کراوە، ترەمپ جەختی کردووەتەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان “بە هەموو هێزێک پشتیوانی دەکات”. بەڵام ئەم پشتیوانییەی کۆشکی سپی بەو مەرجەیە کە زەیدی میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە حکومەتی داهاتوو دووربخاتەوە و هەژموونی تاران لە بەغدا کەم بکاتەوە.

بەرپرسانی عێراقی ڕایانگەیاندووە کە ئەمریکا و ئێران پێش ڕاگەیاندنی کاندیدکردنەکە، “هەڵسەنگاندنیان بۆ بابەتەکە کردووە” و زەیدی پەیوەندیی تەلەفۆنیی لە هەریەک لە دۆناڵد ترەمپ و مەسعوود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێرانەوە پێگەیشتووە.

دۆسیەی بانکەکەی زەیدی و سزاکانی گەنجینەی ئەمریکا

ڕۆژنامەکە لە زاری بەرپرسانی ئەمریکییەوە گواستووەتەوە کە زەیدی پێشتر ڕووبەڕووی گوشاری هاوشێوە بووەتەوە؛ ناوبراو خاوەنی بانکێکە کە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا لە ساڵی 2024دا مامەڵەکردنی بە دۆلار لێ قەدەغە کردووە، بەهۆی گومان لە پەیوەندی لەگەڵ یەکێک لە سەرکردە سەربازییەکانی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران.

بەرپرسانی ئەمریکی دەڵێن بڕیاری قەدەغەکردنی “بانکی باشووری ئیسلامی” بەهۆی زانیاریی هەواڵگری بووە کە دەریدەخەن بانکەکە پەیوەندیی بە “شبل زەیدی”، ئەمینداری گشتیی کەتیبەکانی ئیمام عەلی-یەوە هەبووە، کە لە ساڵی 2018وە بە تۆمەتی تێوەگلان لەگەڵ سوپای پاسداران و حزبوڵڵای لوبنان لە لیستی سزاکاندایە.

مەترسییە سیاسییەکان و نفووزی گروپە چەکدارەکان

فیکتۆریا تایلۆر، توێژەر لە پەیمانگەی “ئەنجومەنی ئەتڵەسی” و بەرپرسی پێشووی دۆسیەی عێراق لە وەزارەتی دەرەوە، دەڵێت: “گروپە چەکدارەکان بە قووڵی لە ناو دەوڵەتی عێراق و سیستەمی ئابووریدا ڕەگیان داکوتاوە. جیاواز لەوەی کێ سەرۆک وەزیرانە، پڕۆسەی کەمکردنەوەی نفووزی ئەو گروپانە کارێکی تاقەتپڕوکێن و درێژخایەن دەبێت.”

لەلایەکی دیکەوە، مازن ئەحمەد، سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕیی بانکی باشوور، ئەو تۆمەتانەی گەنجینەی ئەمریکای ڕەتکردووەتەوە و بە “پڕوپاگەندە” وەسفی کردوون. ئاماژەی بەوەش کردووە کە عەلی زەیدی خاوەنی 9.90٪ی پشکەکانی بانکەکەیە و لە ساڵی 2019وە هیچ دەسەڵاتێکی ڕاستەوخۆی لە بەڕێوەبردنی بانکەکەدا نەماوە.

پەیوەندیی نێوان “عەلی زەیدی” و “شبل زەیدی”

وتەبێژێکی شبل زەیدی، بە ناوی حوسام ڕەبیعی، ڕایگەیاندووە کە هیچ پەیوەندییەکی سیاسی، بازرگانی یان خزمایەتی لە نێوان شبل زەیدی و سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراودا نییە، تەنها ئەوە نەبێت کە هەردووکیان سەر بە عەشیرەتی “زەیدی”ن کە ژمارەیان دەگاتە 300 هەزار کەس. جەختیشی کردەوە کە هاوپەیمانی “خزمەتگوزاری” کە شبل زەیدی سەرۆکایەتی دەکات و 9 کورسی پەرلەمانی هەیە، پشتیوانی لە کاندیدکردنی عەلی زەیدی دەکات لە ناو چوارچێوەی هەماهەنگیدا.

چارەسەرە جێگرەوەکان بۆ گەمارۆ ئابوورییەکان

لە کۆتاییدا، ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە قەدەغەکردنی مامەڵەی بانکی باشوور بە دۆلار، گورزێکی گەورە بووە بۆ بەغدا، چونکە بانکەکە بەرپرس بووە لە کڕینی کەلوپەلی خۆراکی سەرەکی (وەک برنج، شەکر و زەیت) لە ڕێگەی کۆمپانیایەکی تری زەیدی بە ناوی “ئەویس” بۆ بەرنامەی “سەبەتەی خۆراکی” حکومەت. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، بەرپرسانی ئەمریکا و عێراق گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێک کە ڕێگە بە کۆمپانیای “ئەویس” دەدات برنجی ئەمریکی بە “یۆرۆ” بکڕێت لەبری دۆلار، تاوەکو دابینکردنی خۆراک بۆ خەڵکی هەژار پەکی نەکەوێت.