ڕیاز محەمەد
ڕۆژنامەنووسی بنکۆڵکار
سێ ساڵ لەمەوپێش چەندین کاتژمێرم بە لێکۆڵینەوە لە بودجەکانی عێراق لە ساڵی 2003وە و حیساباتی کۆتایی بەسەربرد، ئەو کاتە گەیشتمە ئەو ئەنجامەی کە عێراق لە ماوەی 20 ساڵدا نزیکەی 80 ملیار دۆلاری لە وەزارەتی بەرگری، نزیکەی 100 ملیار دۆلاری لە وەزارەتی ناوخۆ، و نزیکەی 50 ملیار دۆلاریشی لە پێشمەرگە، حەشدی شەعبی، ئاسایشی نیشتمانی، دەزگای هەواڵگری، سەحوەکان و دژەتیرۆردا خەرج کردووە.
هەروەها ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش لە ساڵی 2003وە 36 ملیار دۆلاری بۆ سوپا و پۆلیسی عێراق خەرج کردووە.
جگە لەمانەش، نزیکەی 45 ملیار دۆلاری تر لە ساڵانی 2023 و 2024 و 2025دا لە وەزارەتەکانی بەرگری و ناوخۆدا خەرج کراوە، لەگەڵ 10 ملیار دۆلاری تر بۆ حەشد و پێشمەرگە و دەزگاکانی تری پێشوو کە ئاماژەیان پێکرا.
پوختەی بابەتەکە ئەوەیە: لە ماوەی 23 ساڵدا، لانی کەم 300 ملیار دۆلار لە سوپا، پۆلیس و دەزگا ئەمنییەکانی تری عێراقدا خەرج کراوە!
ئەم دامەزراوانە – بە دەرکردنی دەزگای دژەتیرۆر و ئەوانەی شەهید یان بریندار بوون لە کارمەندانی سوپا، پۆلیس و دەزگا ئەمنییەکانی تر لە ساڵی 2003وە تا ئەمڕۆ، لەگەڵ ئەوانەی بە دڵسۆزی و دەستپاکی لە ڕاپەڕاندنی ئەرکەکانیاندا کاریان کردووە یان دەکەن – لە جێبەجێکردنی ئەرکەکانیاندا تووشی شکستێکی گەورە و سەرسوڕهێنەر بوون، بەتایبەتی لە لێدانی تێرۆر و میلیشیاکان و پاراستنی هاووڵاتیاندا، بەڵکو تەنانەت تێوەگلاون لە فەزیحە و نەریتی گەندەڵی، بەرتیلخۆری و ئەشکەنجەدانی هاووڵاتیان، کە وایکردووە لەلایەن خەڵکەوە ڕق لێبوو بن.
خاڵی ڕەش لە مێژووی ئەم دامەزراوانەدا هەن؛ لەوانە هەرەسهێنانیان لە کاتی شەڕی یەکەمی فلوجە و یاخیبوونی سەدرییەکان لە نیسانی 2004دا، پاشان ڕۆچوونیان لە شەڕی تائیفی و تاقمەکانی مەرگ لە ساڵی 2006دا، و شکستیان لە ڕێگریکردن لە تەقینەوەکانی وەزارەتەکانی دارایی، دەرەوە و داد لە ساڵی 2009دا، دواتریش هەرەسە گەورەکەی ساڵی 2014 لە فلوجە، مووسڵ، تکریت، کەرکووک و ڕومادی، و سەرکوتکردنی دڕندانەی ڕاپەڕینی تشرینی 2019، و چاوپۆشیکردنیان لە میلیشیاکان تاوەکو ئەمڕۆ.
لەمانەش خراپتر، ئەم دامەزراوانە بێدەنگ بوون لە ئاست داگیرکردنی هەرێمی کوردستان لەلایەن تورکیاوە و دروستکردنی 136 بنکەی سەربازیی تورکی تێیدا – ئەم ژمارەیە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوەیەکی بنکۆڵکاریی کەناڵی (BBC)یە – ئەمە بێجگە لە بۆردوومانەکانی ئێران بۆ سەر عێراق جاروبار.
لە شەڕی ئەم دواییەی ئێراندا، شکستی ئەم دامەزراوانە بە ڕوونترین شێوە بەرجەستە بوو: میلیشیاکان باڵیۆزخانە و کۆنسوڵخانە بیانییەکان، کۆمپانیا نەوتییە بیانییەکانی ناو کێڵگەکانی عێراق، بارەگاکانی سوپای عێراق و ڕادارەکانی، و وڵاتانی هاوسێ (سعوودیە و کوەت) بۆردوومان دەکەن!
ئێران نزیکەی هەموو ڕۆژێک کوردستان بۆردوومان دەکات!
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەموو ڕۆژێک لە گروپەکان دەدات!
سەرەنجام و لە ماوەی تەنیا یەک هەفتەدا، زنجیرەیەک سکانداڵ ئاشکرا بوون کە مرۆڤ تووشی شۆک دەکەن: سعوودیە و کوەت لە گروپەکانی ناو عێراقیان داوە، ئیسرائیل بنکەیەکی لە بیابانی عێراقدا دامەزراندووە و ئەمڕۆش دەبینین کە ئیسرائیل دوو بنکەی دامەزراندووە!
چ وڵاتێک لە هەموو جیهاندا هەیە 300 ملیار دۆلار لە سوپا و دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەکاندا خەرج بکات، لە کاتێکدا سەرجەم وڵاتانی ناوچەکە بۆردوومانی ئەم دەوڵەتە دەکەن کە لە هەموو شتێکدا فەشەلی هێناوە؟!
دەمەوێت تێبگەم بۆچی ساڵانە نزیکەی 18 ملیار دۆلار لە سوپا، پۆلیس، دامەزراوە ئەمنی و هەواڵگرییەکاندا خەرج دەکەین کە هیچ کام لە ئەرکەکانی خۆیان جێبەجێ ناکەن، کە گرنگترینیان پاراستنی سنوورەکان و سەروەریی عێراق و چەسپاندنی ئاسایش و ئارامییە بۆ گەلەکەی؟
بۆچی؟!
