بەگوێرەی دواین داتای حکومەتی هەرێمی کوردستان کە لەبارەی ژمارەی فەرمانبەران ئامادەکراوە، دەرکەوتووە (4.43%)ی کۆی گشتی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان لە کەرتی سەربازی و ئەمنیدا کاردەکەن.
بەپێی دواین ئامارەکانی وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان، سەرجەم موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان ژمارەیان (ملیۆنێک و 190 هەزار و 391) کەسەو کۆی موچەکانیان (945 ملیار و 817 ملیۆن دینارە، لە نێویاندا ژمارەو موچەی هێزە سەربازی و ئەمنییەکان بە جۆرێکە، کە؛
- ژمارەی پێشمەرگە؛ 152 هەزار و 182 پێشمەرگەیە
- هێزەکانی ناوخۆ یان پۆلیس؛ 87 هەزار و 505 کەسە
- هێزەکانی ئاسایش؛ 42 هەزار و 896 کەسە
- خانەنشینی پێشمەرگە؛ 139 هەزار و 15 کەسە
- ڕێژەی هێزە سەربازییەکان (پێشمەرگە)
بوونی (152 هەزار و 182) پێشمەرگە لە کۆی (6 ملیۆن و 370 هەزار و 668) دانیشتوان. نزیکەی (2.38%)ی دانیشتوان پێکدەهێنن. بەپێی ستاندارد ئەم ڕێژەیە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزترە لە ستانداردی کاتی ئاسایی جیهانی کە (0.5% – 1%).
- ڕێژەی هێزەکانی پۆلیس
بوونی (87 هەزار و 505) کارمەندی ناوخۆ لە کۆی (6 ملیۆن و 370 هەزار و 668) دانیشتوان. نزیکەی (1.37%)ی دانیشتوان پێکدەهێنێت. بە مانایەکی دیکە ڕێژەی پۆلیس بۆ هاوڵاتی: دەکاتە نزیکەی 1 پۆلیس بۆ هەر 73 هاوڵاتی. لە کاتێکدا ستانداردی جیهانیی ئاسایی بریتییە لە 1 پۆلیس بۆ 400 هاوڵاتی (0.25%). لێرەدا دەبینین کە چڕی هێزەکانی ناوخۆ لە هەرێم زۆر بەرزترە لە ستانداردی مەدەنیی جیهانی (نزیکەی ٥ هێندە)یە. ئەمە ڕەنگدانەوەی کۆنترۆڵێکی ئەمنیی زۆر چڕە لەناو شارەکاندا.
- ڕێژەی هێزەکانی ئاسایش
بوونی (42 هەزار و 896) کارمەندی ئاسایش، واتا نزیکەی (0.67%)ی دانیشتوان. کە دەکاتە نزیکەی 1 کارمەند بۆ هەر 148 هاوڵاتییەک. بوونی ئەم ڕێژەیە شانبەشانی پۆلیس، پێشانیدەدات کە قورساییەکی زۆری دۆسیەی ئەمنی لەسەر شانی دەزگا ناوخۆییەکانە بۆ پاراستنی سەقامگیری لەبەرامبەر هەڕەشە نادیارەکاندا.
- خانەنشینیی سەربازی
جگە لەو هێزە سەربازییانەی لە ئەرکدان و موچەخۆرن ژمارەی خانەنشینانی پێشمەرگە بریتیە لە (139 هەزار و 15) کەس (کە لە ژمارەی پێشمەرگەی کارا زۆر نزیکە!). ئەم دۆخەش لە زانستی دارایی گشتیدا بە “سیستەمی نادروست و مەترسیدار” دادەنرێت. لە مۆدێلە جیهانییەکاندا، پێویستە لانی کەم 3 یان 4 کەسی کارا هەبن بەرامبەر 1 کەسی خانەنشین بۆ ئەوەی سندوقی خانەنشینی هاوسەنگ بێت.
ئامارەکان ئەوە دەردەخەن، کە (4.43%)ی کۆی گشتی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان لە کەرتی سەربازی و ئەمنیدا کاردەکەن. بە مانایەکی دیکە لە هەر 22 یان 23 هاوڵاتی لە هەرێم (بە منداڵ و بەساڵاچووانەوە)، کەسێکیان چەکدار یان کارمەندی ئەمنییە. ئەمە جگە لە ژمارەی خانەنشینی پێشمەرگە کە ژمارەیان (139 هەزار و 15) کەسە، هەموو ئەمانەش لێکەوتەی دەبێت لەسەر؛
- بارگرانی ئابووری: لە ڕووی داراییەوە، سپاردنی پتر لە 4.4%ی دانیشتوان بە کەرتی سەربازی و ئەمنی، فشارێکی ئێجگار گەورە دەخاتە سەر بودجەی گشتی (بەتایبەت لە کەرتی مووچە و خەرجییەکارگێڕییەکان)، ئەمەش بەشەکەی تری بودجە کە دەبێت بڕوات بۆ وەبەرهێنان، ژێرخان و پەرەپێدانی ئابووری کەم دەکاتەوە.
- کۆمەڵگەی ئەمنی: ئەم ڕێژە بەرزە (1 بۆ 23) نیشانەیەکی ڕوونە کە هەرێم هێشتا نەچووەتە قۆناغی “سەقامگیریی تەواوی مەدەنی”، بەڵکو لە دۆخێکی ئامادەباشی یان پێویستیی بەردەوامدایە بۆ پاراستنی ناوخۆ و سنوورەکان.
- تەکنەلۆژیا بەرامبەر مرۆڤ: بەرزبوونی ئەم ژمارانە دەیسەلمێنێت کە مۆدێلی پاراستنی ئاسایش لە هەرێم هێشتا مۆدێلێکی “کلاسیکی پشت بەستوو بە ژمارەی هێزی مرۆییە”، نەک مۆدێلی تەکنەلۆژیی پێشکەوتوو (کە تێیدا ژمارەی کارمەندان کەم دەکرێتەوە و لە بەرامبەردا کوالێتی و سیستەمی چاودێری و زیرەک پەرەی پێدەدرێت).
