واشنتۆن پەیوەندی و پەیامەکانی بۆ عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی ڕاسپێردراوی عێراق چڕ کردووەتەوە، ئەمەش لە ناو جەرگەی پەرەسەندنی ململانێ سیاسییەکانی ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا داوای لە زەیدی کردووە هەنگاوی کردەیی دژ بە گروپە چەکدارەکان بنێت و لە هەژموونی ئێران دوور بکەوێتەوە.
ئایا ئەمریکییەکان دەستیان کردووە بە فشار خستنە سەر زەیدی سەبارەت بە دۆسیەی ئێران و گروپە چەکدارەکان؟
بەڵێ، ئەمە ڕاستە. فشارەکانی ئەمریکا بۆ سەر عەلی زەیدی بەردەوامن. لە ڕاستیدا، زەیدی لە ژێر فشاری سێ لایەنی سەرەکیدایە: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئێران، و گروپە چەکدارەکانی ناوخۆی عێراق. هەر لایەنێک هەوڵ دەدات زەیدی بۆ لای خۆی ڕابکێشێت.
لە ڕووی کردەییەوە، ترەمپ و وەزیری بەرگریی ئەمریکا لەگەڵ زەیدی قسەیان کردووە و داوایەکی دیاریکراویان لێ کردووە، ئەویش گرتنەبەری ڕێکاری جێبەجێکردنە دژ بە گروپە چەکدارەکان و نفووزی ئێران لە عێراقدا.
لە بەرامبەردا، مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران لەگەڵ زەیدی قسەیکردووە. هەڵسەنگاندنەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ئێران داوای لە زەیدی کردووە پەیوەندییە ستراتیژییەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی بەهێزتر بکات. بەپێی دیدگای چوارچێوەی هەماهەنگی، ئاراستەیەک هەیە بۆ قووڵکردنەوەی زیاتری پەیوەندییەکان لەگەڵ تاران.
گروپە چەکدارەکانیش پەیامی توندیان ئاراستەی زەیدی کردووە. ئەکرەم کەعبی، ڕێبەری بزووتنەوەی نوجەبا، پێش چەند کاتژمێرێک جەختی کردەوە کە “چەکدانانی گروپەکان هێڵی سوورە”. ئەمە پەیامێکی ڕاشکاو و بەهێز بوو بۆ سەرۆکوەزیرانی ڕاسپێردراو. کەعبی هۆشداریشی دا کە گروپەکان بە خوێن بەرگری لە چەکەکانیان دەکەن.
لە نێوان ئەم فشارە سێ قۆڵییەدا، گوتارێک لە نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی نوێ سەرهەڵدەدات کە باس لە نوێکردنەوەی ڕۆڵی عێراق دەکات وەک نێوەندگیر لە نێوان ئەمریکا و ئێران؛ ڕەنگە ئەمە وەک دەرچەیەک بێت بۆ زەیدی، تا بتوانێت هاوسەنگی لە مامەڵەکردن لەگەڵ هەر سێ لایەنەکەدا بپارێزێت.
ڕاپۆرتە ناوخۆییەکان زەیدی وەک “پیاوی ئەمریکا” وەسف دەکەن، ئەم گوتارە لە بەغدا چۆن دەخوێندرێتەوە؟
ئەم باسە لە کاتژمێرەکانی ڕابردوودا گەرم بووە. سێ خوێندنەوەی جیاواز بۆ ئەم بابەتە هەیە:
1. هاوپەیمانیی محەمەد حەلبوسی: پێیان وایە ئەمریکییەکان لە مانگی شوباتی ڕابردووەوە هێڵی پەیوەندییان لەگەڵ زەیدی کردووەتەوە، سەرەڕای ئەوەی دەزگا ئەمنییەکانی ئەمریکا دەزانن زەیدی لە گروپە شیعەکانەوە نزیکە. بەپێی ئەم خوێندنەوەیە، واشنتۆن سەرکەوتوو بووە لە ڕاکێشانی زەیدی بۆ لای خۆی و پاڵنەری سەرەکیش بووە بۆ ڕاسپاردنی.
2. هاوپەیمانیی عەمار حەکیم: ئەم خوێندنەوەیە وا دەبینێت کە ئیدارەی ترەمپ دوای ڕاسپاردنی زەیدی دەستی بە لێکنزیکبوونەوە کردووە بە دوو مەبەست: یەکەم، زەیدی لە دەرەوەی بازنەی چوارچێوەی هەماهەنگییە. دووەم، شێواندنی هاوکێشەکان و تێکدانی ورەی ئێران و گروپە چەکدارەکان بەوەی نیشانی بدەن کە زەیدی لەلایەن ئەمریکاوە پشتگیری دەکرێت.
3. خوێندنەوەی سێیەم (کە ڕەنگە واقیعیترین بێت): دەڵێت هۆکاری نزیکبوونەوەی ئەمریکا لە زەیدی پەیوەندی بە گۆڕانکاری لە ستراتیژی واشنتۆنەوە هەیە. پێشتر ئەمریکا دەیویست لە عێراق دوور بکەوێتەوە بەهۆی بەهێزی پەیوەندییەکانی بەغدا و تاران، بەڵام ستراتیژی نوێی ئەمریکا بریتییە لە نزیکبوونەوەی زیاتر لە عێراق و عەلی زەیدی، بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوە و گەمارۆدانی ئێران.
ئایا کەسایەتی زەیدی جیاواز دەبێت لە سەرۆکوەزیرانی پێشوو و دەتوانێت هەنگاوی کردەیی دژ بە گروپەکان و ئێران بنێت؟
ئەمە پرسیارە جەوهەرییەکەیە. ئەگەری ئەمە زۆر لاوازە، هەرچەندە ئاڵنگارییەکی گەورەیە بۆ زەیدی. هۆکارەکانی لاوازیی ئەم ئەگەرەش ئەمانەن:
یەکەم، زەیدی کاندیدی چوارچێوەی هەماهەنگییە و پابەندە بەو پرەنسیپە سیاسییانەی کە پەیوەندییە ستراتیژییەکان لەگەڵ ئێراندا دەپارێزن.
دووەم، هەژموونی حەشدی شەعبی و گروپە چەکدارەکان لە ناو جومگەکانی دەوڵەتدا زۆر گەورەیە، بۆیە زۆر ئەستەمە زەیدی بتوانێت ئەمریکییەکان ڕازی بکات، تەنانەت ئەگەر ئارەزووی ئەوەشی هەبێت.
سێیەم، ئەوەی لە ناو چوارچێوەی هەماهەنگی پڕوپاگەندەی بۆ دەکرێت ئەوەیە کە نزیکبوونەوەی ئەمریکا و زەیدی لە بەرژەوەندی عێراق و چوارچێوەکەیە، چونکە ڕۆڵی نێوەندگیر بۆ عێراق دەگەڕێنێتەوە، ئەمەش لە کۆتاییدا لە قازانجی ئێراندایە ئەگەر پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و واشنتۆن بێ کێشە بن.
