ئەمڕۆ شەممە، 7ی ئازاری 2026، کاتێک دانیشتووانی هەرێمی کوردستان سەریان هەڵدەبڕن، ئاسمانەکەیان تەنیا هی باڵندە نییە. لە ماوەی تەنیا هەفتەیەکدا و لەدوای دەستپێکردنی جەنگی گەورەی نێوان (ئیسرائیل و ئەمەریکا دژی ئێران) لە 28ی شوباتی رابردووەوە، لانیکەم 30 جار زەنگی ئاگادارکردنەوەی مەترسی لە شارەکانی هەرێم لێدراوە و هێرشی درۆنی کراوەتە سەر ناوچە جیاوازەکان.
بەڵام چیرۆکەکە تەنیا چیرۆکی ئەم هەفتەیە نییە؛ بەدواداچوونێکی کورد مۆنیتە بۆ دەیەی ڕابردوو (2015 – 2026) دەریدەخات کە چۆن ئاسمانی کوردستان بووەتە گۆڕەپانی یەکلاییکردنەوەی ململانێ هەرێمییەکان.
سێ قۆناغی مەترسیدار
کاتێک ڕۆژژمێرەکان دەگەڕێنینەوە بۆ ساڵانی 2015 تا 2019، ئاسمان تاڕادەیەک هێمن بوو. لەو سەردەمەدا کە هەموو جیهان سەرقاڵی شەڕی داعش بوو، گروپە چەکدارەکان (میلیشیاکان) بێدەنگییان هەڵبژاردبوو و تۆمارە ئەمنییەکان هیچ هێرشێکی درۆنیی چڕیان بۆ سەر هەولێر تۆمار نەکردبوو.
بەڵام دوای ساڵی 2020 و کوژرانی قاسم سولەیمانی، هاوکێشەکە وەرگەڕا. لە قۆناغی نێوان (2020 بۆ 2023)، ستراتیژی “لێدانی بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا” هاتە کایەوە. لەم ماوەیەدا فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر و بنکەی هەریر بوونە ئامانجی سەرەکی و نزیکەی 30 هێرش تۆمار کران.
قۆناغی سێیەم، کە ترسناکترینە، بە “تۆفانی ئەقسا” دەستیپێکرد و ئێستا لە جەنگی 2026دا گەیشتووەتە لووتکە. لە کۆتایی 2023ـەوە گروپەکان دەستیان بۆ “گیرفانی هەرێم” برد و کێڵگەی غازی کۆرمۆر و ژێرخانی وزەیان کردە ئامانج.
ئامارەکان دەڵێن: لە ماوەی 10 ساڵدا، گروپە چەکدارەکان (جگە لە سوپای پاسداران)، کۆی گشتی نزیکەی 150 هێرشی درۆنی و موشەکییان کردووەتە سەر هەرێم، کە زیاتر لە 30 دانەیان تەنیا لەم هەفتەیەی کۆتاییدا بووە.
تورکیا؛ ئەو لافاوەی کە ناوەستێت
ئەگەر هێرشی میلیشیاکان وەک “شەپۆل” وایە، ئەوا هێرشەکانی تورکیا لە دەیەی ڕابردوودا وەک “لافاو” وایە.
بەپێی داتاکانی تیمەکانی کوردستانی عێراق (CPT) و بەدواداچوونی میدیایی، تورکیا شەڕێکی تەواوەتی لە ئاسمانی هەرێم دەکات.
لە ساڵی 2015ـەوە تا 2026، سوپای تورکیا بە فڕۆکەی جەنگی و درۆنی (Bayraktar و Akinci) زیاتر لە 4,500 هێرشی ئەنجام داوە.
جیاوازییەکە لە ژمارەکاندا زەقە:
• هێرشی گروپە چەکدارەکان (باشوور و ڕۆژهەڵات): نزیکەی 150+ هێرش.
• هێرشی تورکیا نزیکەی 4,500+ هێرش.
جوگرافیای ئاگر؛ کێ لە کوێ دەدات؟
ئەمڕۆ نەخشەی هەرێمی کوردستان لەڕووی مەترسیی ئاسمانییەوە دابەش بووە:
• زۆنی زەرد (هەولێر و دهۆک): لەژێر مەترسیی دوولایەنەدایە؛ ڕۆژانە درۆنەکانی تورکیا لە چیاکان و ناوچە سنوورییەکان دەگەڕێن، هاوکات درۆنە خۆکوژەکانی میلیشیاکانیش ڕوو لە بنکەکانی ئەمەریکا و فڕۆکەخانەکان دەکەن.
• زۆنی سەوز (سلێمانی و گەرمیان): بووەتە ئامانجی درۆنەکانی تورکیا بۆ تیرۆرکردنی کارەکتەرە سیاسییەکان (وەک ئەوەی لە فڕۆکەخانەی عەربەت و شارباژێڕ بینرا)، لەلایەکی دیکەشەوە موشەکی گروپەکان ڕوو لە کێڵگەکانی غاز دەکەن.
دەرەنجام
لە 7ی ئازاری 2026دا، دیمەنەکە ڕوونە: هەرێمی کوردستان بووەتە “تێرمیناڵ”ی پەیامە ئاگریینەکانی وڵاتانی ناوچەکە. بە کۆی گشتی نزیکەی 5,000 هێرشی ئاسمانی (تورکیا + ئێران + گروپەکان) لەم دەیەیەدا تۆمار کراون.
ئەوەی لەم نێوەندەدا باجەکەی دەدات، سەروەریی خاکێک و ئاسایشی هاووڵاتییانێکە کە نازانن بەیانی کە لە خەو هەڵدەستن، ئاسمانەکەیان چ ڕەنگێک دەبێت.
