دامەزراوەیەکی ئەمریکی باس لە ئایندەی هەرێمی کوردستان دەکات

زۆرێک لە کوردەکان پێیان وایە واشنتن ئیرادەی دەستوەردانی لە ململانێی نێوان دوو حزبە باڵادەستەکەی هەرێمی کوردستاندا نییە

لە ڕاپۆرتێکی پێگەی “میدڵ ئێست فۆروم”دا هاتووە، ڕەنگە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تاکە هێز بووبێت کە هەرێمی کوردستانی بە یەکگرتوویی هێشتبێتەوە. بۆ چەندین دەیە، پشتیوانیی سیاسی، دارایی و سەربازیی ئەمریکا ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبوو لە بەردەوامیدان بە کارەکانی ئەم هەرێمە خۆبەڕێوەبەرە و پاراستنی ئاستێک لە سەقامگیری تێیدا. ئێستاش کە دوای کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا دژی ڕێکخراوی داعش، پشتیوانییەکانی واشنتن بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ پەیوەندیی دیپلۆماسی و پشتگیرییەکی سیاسیی سنووردار کەم بوونەتەوە، هەرێمی کوردستان لەبەردەم مەترسیی لێکترازان و دابەشبووندا دەردەکەوێت.

زیاتر لە دوو ساڵ دوای بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمان —کە ئەویش خۆی چەندین جار دواخرابوو— پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان شکستیان هێنا لە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەت. خاڵی تەقینەوە و گەیشتن بە بنبەست لەم مانگەدا ڕووی دا، کاتێک پارتی دیموکراتی کوردستان یەکەم دانیشتنی پەرلەمانی هەرێمی لە ماوەی نزیکەی دوو ساڵدا، بەبێ بەشداریی پەرلەمانتارانی یەکێتی ئەنجام دا. بۆ مسۆگەرکردنی ڕێژەی یاسایی (نیساب) کە 51 ئەندامە بۆ بەڕێوەچوونی دانیشتنەکە، پارتی توانی چەند پەرلەمانتارێکی حزبە ڕکابەرەکەی —کە وەک سەربەخۆ ئامادە بوون— لەگەڵ ئەندامانی چەند لایەنێکی دیکەی ئۆپۆزسیۆن قایل بکات بەشدار بن.

لە کاردانەوەی ئەمەدا، یەکێتی سەرجەم وەزیرەکانی خۆی لە حکوومەتی کاربەڕێکەر کشاندەوە. بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی ڕایگەیاند کە دان بەو پەرلەمانە تازە کۆبووەوەیەدا نانێت و هەڕەشەی پێکهێنانی حکوومەتێکی جیاوازی کرد لە سلێمانی کە پێگەی سەرەکیی حزبەکەیەتی. هاوکات، قوباد تاڵەبانی برای کە جێگری سەرۆکوەزیرانی حکوومەتی کاربەڕێکەرە، لەگەڵ کەسایەتییە دیارەکانی دیکەی یەکێتی لە سلێمانی لە بۆنە و دەرکەوتنە میدیاییەکاندا دەردەکەون، بە شێوەیەک کە وێنای بوونی حکوومەتێکی سەربەخۆ و جیاواز دەبەخشێت.

زۆرێک لە کوردەکان و لایەنگرانیان پێیان وایە پەیوەندیی ئەمریکا لەگەڵ کوردانی عێراق تەنیا پەیوەندییەکی مامەڵەئامێز و بەرژەوەندخوازانە بووە؛ بەڵام ئەم بۆچوونە هەڵەیە. پشتیوانیی ڕاستەوخۆی ئەمریکا بووە هۆی دەرکەوتن و دروستبوونی هەرێمی کوردستان وەک قەوارەیەکی خۆبەڕێوەبەر لە چوارچێوەی عێراقدا. ئۆپەراسیۆنی “ناوچەی ئارام” یارمەتیدەر بوو لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ خۆبەڕێوەبەریی کورد و ڕێگەی خۆش کرد بۆ بەڕێوەچوونی یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێم لە ساڵی 1992دا. لە ساڵی 1998یشدا، شەڕی ناوخۆی نێوان پارتی بە سەرۆکایەتیی بارزانی و یەکێتی بە سەرۆکایەتیی تاڵەبانی —کە بووە هۆی کوژرانی هەزاران کەس— لە ئەنجامی نێوەندگیریی ڕاستەوخۆی ئەمریکا کۆتایی هات. پاشان جەنگی ساڵی 2003 بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا هات کە ڕژێمی سەددام حوسێنی سەرۆکی پێشووتری عێراقی ڕووخاند، ئەمەش دەرفەتێکی دیکەی بە کورد بەخشی بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتە خۆبەڕێوەبەرییەکانی و چەسپاندنی پێگەی هەرێم وەک قەوارەیەکی فیدراڵی لە دەستووری نوێی عێراقدا.

دوای سەرهەڵدانی داعش، واشنتن جارێکی دیکە وەک هاوبەشێک ڕووی لە کورد کردەوە و ڕاستەوخۆ کاری لەگەڵ هێزە کوردییەکان دەکرد، کە زۆرجار بە شێوەیەکی سەربەخۆ و دوور لە بەغدا بوو. لە ماوەی ئەو ساڵانەدا، ویلایەتە یەکگرتووەکان وەبەرهێنانی کرد لەپێناو بەهێزکردنی یەکڕیزیی کوردانی عێراق و یەکگرتوویی دامەزراوەکانیان. بۆ چەندین ساڵ، هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا کاری کرد بۆ یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی سەر بە دوو حزبە دەسەڵاتدارەکەی هەرێم، بە ئامانجی گۆڕینیان بۆ هێزێکی شەڕکەری پیشەیی لەژێر دەسەڵاتی وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستاندا، نەک لەژێر فەرمانی سەرکردەی حزبەکاندا. ماوەیەکی کەم پێش وادەی دیاریکراوی 30ی ئەیلوولی 2026 بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق، هەرێمی کوردستان یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی ڕاگەیاند؛ بەڵام ئەم هەنگاوە تەنیا ڕووکەش بوو و مەبەست لێی نیشاندانی پێشکەوتن بوو بە واشنتن. ڕووداوەکانی دواتر ئەوەیان دەرخست کە باوەڕبوون بە یەکگرتنەوەی پێشمەرگە چەندە خەیاڵێکی ناڕاست بووە.

لە سەروبەندی گۆڕانی نەخشەی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، وا دەردەکەوێت ئیدارەی ترەمپ مەیلی کارکردنی لەگەڵ حکوومەتە ناوەندییە بەهێزەکانی ناوچەکەدا هەبێت. ئەم تێڕوانینە ئەو بڕوایەی لای زۆرێک لە کوردەکان بەهێزتر کردووە کە واشنتن ئیرادەی دەستوەردانی لە ململانێی نێوان دوو حزبە باڵادەستەکەی هەرێمی کوردستاندا نییە.

تۆم باراک، نێردەی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بۆ کاروباری عێراق و سووریا، لە میانەی پانێڵێکدا لە پەیمانگای “چاتام هاوس” لە ڕۆژی 11ی تشرینی دووەمی 2026، هەڵوێستی ئیدارەکەی لەبارەی هەرێمی کوردستان و قەیرانە سیاسییە بەردەوامەکەی ڕوون کردەوە و گوتی: ئێمە دەستوەردان ناکەین. بە هیچ شێوەیەک ناتوانین دەستوەردان بکەین. دەتوانین هانتان بدەین، یارمەتیتان بدەین، ڕاوێژتان پێ بدەین و نێوەندگیری بکەین؛ بەڵام بە ڕاشکاوی، ئێستا کاتەکەیە. ئەم دەرفەتە گەورەیەتان لەبەردەمدایە و پێویستە ئەم ناکۆکی و گرێ خێڵەکییانە تێپەڕێنن.

باراک ڕەگ و ڕیشەی ئەو قەیرانەی ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا دەگوزەرێت گەڕاندەوە بۆ ململانێ لەمێژینەکانی نێوان هەردوو بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی. لە جەوهەردا، ناکۆکی لەسەر کۆنترۆڵکردنی وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی هەرێمی کوردستان —بۆ نموونە— پەردەپۆشکردنی چەندین دەیە لە بێمتمانەیی نێوان دوو حزبە کە تا ئێستاش نەیانتوانیوە ئینتیما خێڵەکی و ناوچەگەرییەکانیان تێپەڕێنن. لەم ڕووەوە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە وا دەردەکەوێت حزبێکی پێشکەوتنخواز بێت، هیچی کەمتر نییە لە پارتی لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی خێڵەکی و بنەماڵەییدا.

هەرچەندە ئەگەرەکە زۆر نزیک دەردەکەوێت، بەڵام دوورە هەرێمی کوردستان بە فەرمی ببێتە دوو ئیدارەی جیاواز لە سلێمانی و هەولێر. لە ڕاستیدا، هەرێم لەمێژە بەسەر هێڵە حزبییەکاندا دابەش بووە و هەرواش دەمێنێتەوە، بە جۆرێک کە یەکێتی و پارتی کۆنترۆڵی ناوچەکانی هەژموونی خۆیان دەکەن. ئەوەی ڕەنگە دواتر ڕووبدات ئەوەیە کە واشنتن فشار بخاتە سەر هەردوولا بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی کاتی و پێکهێنانی حکوومەت؛ بەڵام ئەوەی زیاتر یەکلایی بووەتەوە ئەوەیە کە ئەم ناکۆکییانە دەبنە هۆی ئەوەی هەرێمە خۆبەڕێوەبەرەکە پێگە و دەستکەوتەکانی لە ململانێ فراوانترەکەیدا لەگەڵ بەغدا لەدەست بدات.

Back to top button